Las we wrześniu


We wrześniu w runie lasu liściastego już prawie nic nic kwitnie Na krzewach kruszyny znaleźć można jeszcze kwiaty obok dojrzałych owoców. Na ten miesiąc przypada kwitnienie bluszczu.
Owocuje większość drzew leśnych: oba dęby, buk, klon zwyczajny, jawor, lipa drobnolistna, niżej dojrzewają leśne jabłka i gruszki. W podszyciu lasu owocuje większość krzewów, w tym czasie właśnie masowo dojrzewają jeżyny.
W drugiej połowie września tu i ówdzie liście drzew zaczynają zmieniać barwę.
We wrześniu w borze niewiele spotyka się kwiatów. Tu i ówdzie tylko złoci się jakiś
jastrzębiec lub kiść nawłoci. W suchych jałowych borach sosnowych przekwitają kobierce liliowych wrzosów a gdzie indziej pachną jeszcze płaty macierzanki. Nadal zarodnikują paprocie i widłaki.
Na większości roślin nasiennych dojrzewają owoce. Jest jeszcze obfitość jagód: dojrzewają masowo jeżyny, w runie leśnym borówki, brusznice, a w borach bagiennych żurawiny. Z drzew i krzewów sypią się dojrzę owoce, żołędzie, orzechy laskowe i inne. Szyszki na drzewach szpilkowych zaczynają otwierać się i rozpadać, sypią się z nich drobne skrzydlate nasiona.
W dalszym ciągu występują obficie grzyby.
Pod koniec miesiąca zaczyna się zmiana barwy liści na drzewach . W borze szpilkowym dotyczy ona tylko nielicznych brzóz na porębach i młodnikach. Lepiej widać to zjawisko w borze mieszanym.
Początek września nie jest jeszcze dla zwierząt leśnych jesienią. Słońce przygrzewa silnie i dzień jest dość długi. Chociaż noce i ranki bywają chłodne, najmniej odczuwa się to właśnie w lesie.
Stopniowo jednak lato przesila się. Coraz mniej widać motyli.
Pod koniec miesiąca zjawią się zwykle tzw. babie lato. Małe pajączki snują długie nici, za pomocą których odbywają z wiatrem dalekie wędrówki. Całe drzewa bielą się nieraz w słońcu przędzą babiego lata. Cichną powoli ptaki. Liczne gatunki odlatują we wrześniu na południe, inne zbierają się w stada, przygotowując się do odlotu. Podczas przelotów zatrzymują się u nas liczne ptaki z północy. Niektóre polecą dalej na południe inne zostaną u nas przez zimę. Wśród ssaków również widać przygotowania do zimy.
Zaczyna już zbierać zapasy na zimę wiewiórka, uganiając się po drzewach. Napełniają spiżarnie niektóre drobne gryzonie, jak np. mysz leśna. Zwierzęta, które spędzą zimę we śnie, przybierają teraz na wadze, gromadząc pod skórą zapas tłuszczu. U jeleni przez cały wrzesień trwa okres rui.

Na krzakach
kruszyny znaleźć można jeszcze, oprócz mniej lub więcej dojrzewających owoców, także kwiaty.
We wrześniu kwitnie bluszcz. Spotyka się jego połyskujące, skórzaste liście w lasach liściastych na niżu i w niższych położeniach gór, jednak kwiaty jego trudno znaleźć.

Bluszcz kwitnie w lesie bardzo rzadko, wytwarza-
jąc kwiaty na pędach pnących się po podporze. Czę-
ściej spotyka się jednak pędy ścielące się po ziemi
i nie kwitnące zupełnie. Jest to krzew pnący się za
pomocą czepnych korzeni przybyszowych. Liście ma
ciemnozielone, pięcioklapkowe, tylko na pędach kwiato-
wych jajowate. Rośnie w lasach liściastych, nie zni-
szczonych , pnąc się po pniach drzew lub płożąc po zie-
mi. Występuje na niżu i w niższych partiach gór. Pod-
lega ochronie,


We wrześniu owocuje większość drzew i krzewów leśnych. Dojrzewają i opadają na ziemię żołędzie. Żołędzie dębu szypułkowego, osadzone na długich szypułkach po kilka, są podłużnie prążkowane, kolędzie dębu bezszypułkowego rosną również po kilka, lecz są prawie siedzące i bez prążków Zaczynają dojrzewać trójgraniaste orzeszki buku, tzw. bukiew, Są one osadzone po dwa w zdrewniałej, brunatnej okrywie, pokrytej kolcami, Zaczynają dojrzewać nasiona olchy, nie osypują się jednak, lecz pozostają z szyszeczkami na drzewach i opadają dopiero w zimie lub wczesną wiosną Dojrzewają także skrzydlaki klonu zwyczajnego; pękają po dojrzeniu i opadają na ziemia, Zaczyna owocować jawor, którego podkowiasto zgięte skrzydlaki nie opadają na ziemię lecz przez całą zimę pozostają na drzewach.

Dojrzewają już drobne gruszkowatego kształtu orzeszki lipy drobnolistnej. Część z nich opada na ziemie i bywa przenoszona przez
silniejsze wiatry dzięki dużemu liściastemu skrzydełku na szypule owocostanu, część tych owoców pozostaje przez zimę na drzewie.
W poszyciu lasu dojrzewa leszczyna. Twarde smaczne orzechy wypadają z otaczających je liściastych okryw.
W dalszym ciągu dojrzewają owoce bzu czarnego i szakłaku zwyczajnego; najpierw są czerwone, a później zupełnie czarne. Dojrzewają owoce kruszyny pospolitej i dereniu świdwy, jedne i drugie czarne. Jarzębina i kalina koralowa obsypane są czerwonymi jagodami, nadal pięknie czerwieni się bez koralowy. Coraz to liczniej pękają różowe torebki trzmielin i ukazują kłęby kolorowej osnówki z kontrastowo zabarwionymi nasionami. Na krzakach głogów, róż dzikich i berberysu dojrzewają drobne czerwone owoce.
Małe cierpkie leśne jabłuszka i dzikie gruszki, tzw. ulęgałki, zaczynają dojrzewać i spadać z drzew.
Przeważnie w drugiej połowie września drzewa zaczynają zmieniać barwę liści z zielonej na żółtą, brunatną, czerwoną. Zjawisko to jednak występuje na razie sporadycznie, obejmując tylko niektóre drzewa, niektóre gałęzie i tylko część liści.
We wrześniu w borach niewiele spotyka się już kwiatów. Tu i ówdzie w borach mieszanych widać jeszcze rózgi nawłoci pospolitej i równie złote, lecz znacznie większe koszyczki różnych leśnych jastrzębców albo purpurowe sierpika barwiarskiego. W ubogich suchych borach sosnowych, wśród niskiej wysuszonej darni traw borowych, żółcą się cytrynowe koszyczki jastrzębca kosmaczka i pachną bladoróżowe płaty macierzanki. W borach wrzosowych kwitną i przekwitają masowo liliowe kobierce wrzosów.

Przekwitają ostatnie okazy pszeńców — gajowego i zwyczajnego.
Nadal Jeszcze znaleźć można kłosy zarodniowe widłaka jałowcowego i spłaszczonego oraz ukryte w gąszczu liści zaradnie widłaka wrońca. Pod liśćmi wielu paproci czernią się jeszcze kupki zarodni, np. na drobnych skórzastych liściach paprotki pospolitej.
Również masą zarodni okryte są specjalne zarodnionośne liście podrzewia żebrowca.

Masowo dojrzewają borówki brusznice. Można jeszcze zebrać ostatnie jagody borówki czernicy, przeważnie jednak już miękkie przejrzałe. Nadal masowo owocują jeżyny. W borach bagiennych dojrzewa teraz żurawina. Jednak zbierać ją lepiej dopiero po pierwszych przymrozkach.
W borach mieszanych dojrzewają orzechy leszczyny, owoce brzozy omszonej i żołędzie dębów. Pod koniec września, a czasami nieco później brunatnieją dotychczas zielone szyszki jodeł, co jest wskaźnikiem ich dojrzałości, a wkrótce potem rozsypują się tak, że na gałęziach zostają tylko osie owocostanów. Po suchych, ubogich borach sosnowych i nieużytkach dojrzewają szyszkojagody jałowca, uzyskując czarną barwę z sinawym nalotem. Jednocześnie można na krzakach jałowca znaleźć maleńkie zielone szyszkojagody o cały rok od dojrzałych młodsze, bo powstałe z kwiatów,  które rozwinęły się dopiero tej wiosny.
We wrześniu w dalszym ciągu jest dużo grzybów, zwłaszcza w wilgotne lata. Znajduje się w wielkiej obfitości owocniki wszystkich niemal ważniejszych, gatunków oprócz wczesnowiosennych; przybywają też jeszcze niektóre nowe.
W każdym niemal lesie szpilkowym czy mieszanym spotkać można już od września ns ściętych pniakach, u stóp starych drzew a często nawet dość wysoko na pniu, pęki niewielkich owocników opieńki miodowej. Pasożytuje ona najczęściej na świerku, sośnie brzozie i grabie, ale także i na innych drzewach.!

Opieńka miodowa ma okrągłe, złotobrązowe
kapelusze na długich, cienkich trzonkach, opatrzonych
jasnym kołnierzem, które wyrastają z grzybni rozwi-
jającej się pod korą drzew, Ten smaczny grzyb jest
łatwy do zbierania, gdyż występuje często masowo               
i to kępkami po kilkadziesiąt sztuk. Nie sprawia on
jednak radości leśnikowi, jest bowiem groźnym pa-
sożytem niszczącym drzewa, a nawet całe drzewosta-
ny zwłaszcza w górskich borach świerkowych.


Z jadalnych grzybów przybywa we wrześniu niepozorna gąska niekształtna dość pospolita w borach szpilkowych i mieszanych.

G ą s k a niekształtna ma powyginane kapelusze
o barwie szarej z ciemnymi smugami, a blaszkach
i trzonie białych.


W borach szpilkowych zaczynają zaczynają zmieniać barwę szpilki modrzewi.

We wrześniu zjawiają się chrząszcze drugiego pokolenia szelinika sosnowca.
W ciągu września, podczas masowych pojawów
barczatki sosnówki, niejednokrotnie obserwuje się ich martwe gąsienice, których ciała oblepione są kokonami pasożytniczej błonkówki - baryłkarza. Larwy baryłkarza pasożytowały w ciele gąsienic, a po uśmierceniu ich przebiły się na zewnątrz i uformowały kokony.
Wkrótce ukażą się postaci dorosłej błonkówki.
Żerują larwy drugiego pokolenia borecznika sosnowca. Żer trwa do października, po czym larwy schodzą do ściółki, gdzie zimują w kokonach.
Gąsienice
kuprówki rudnicy tworzą pod koniec września gniazda z liści, które łączą nićmi przędnymi. W gniazdach tych gąsienice będą zimowały aż do wiosny.
Trwa jeszcze okres lotu rusałki pawika.
Odbywają jeszcze lot motyle wstęgówki jesionki. Samiczki składają jaja na gałęziach topól i jesionów.
Wyrośnięte gąsienice zawisaka borowca żerują na igłach sosen.
Pod koniec miesiąca opuszczają się na ziemię i pod ściółką przepoczwarczają się.


Pod koniec miesiąca kląskawka odlatuje na południe.
W końcu września odbywają się ciągi sójek. Wbrew przysłowiu
"wybiera się jak sójka za morze" ptaki te odlatują od nas na zimę.
Na ich miejsce przylatują jednak inne sójki z północy.
W pogodne i ciepłe dni gromadzą się na skraju lasów całe stadka
mysikrólików.
We wrześniu zaczynają się wędrówki drozda śpiewaka. W tym czasie najłatwiej zetknąć się a nim, gdyż ustawicznie nadciągają stada z północy. Część przelotnych drozdów pozostaje zresztą u nas przez zimę. Już na początku miesiąca odlatuje lelek kozodój. Ptaki odlatują niewielkimi stadkami do środkowej Afryki.
We wrześniu ostatecznie opuszcza nasze tereny kraska i turkawka.
Na początku miesiąca odlatuje bocian czarny.
Trwa okres polowania na gołębie grzywacze, słonki i jarząbki.
Z początkiem września zaczyna się okres rui u jeleni. Wieczorem
i nad ranem samce ryczą i staczają walki (rykowisko).